Tsira da dorewar siyasa a cikin ingantacciyar dimokuraɗiyya na buƙatar aminci, manufa ɗaya da kuma bin ƙa’idojin hukumomi da tsarin jam’iyya. Jam’iyyun siyasa ba kawai hanyoyin da ‘yan takara ke bi domin neman zaɓe ba ne; hukumomi ne da aka gina bisa amana, sadaukarwa tare da ɗaukar nauyin juna.
Sai dai jam’iyyar All Progressives Congress (APC) a Jihar Gombe na ci gaba da fuskantar wani ƙalubale na cikin gida da ya shafi ayyuka da kuma yadda Sanata Muhammad Danjuma Goje, ɗaya daga cikin manyan jiga-jigan siyasar jihar kuma Sanata mai dogon tarihi, ke bayyana matsayinsa a bainar jama’a.
Idan muradun siyasa na mutum suka saɓa da shawarar jam’iyya da ci gabanta, hakan na iya haifar da rikici wanda zai raunana haɗin kan jam’iyya da kuma tasirinta wajen tunkarar zaɓe.
Wasu kalaman da aka danganta wa Sanata Goje a baya-bayan nan—musamman wani faifan bidiyo da ya yaɗu inda ake cewa ya umarci mabiyansa da kada su goyi bayan wasu daga cikin ‘yan takarar da APC ta tsayar—sun sake dawo da tsohon rikicin cikin gida na APC a Gombe kan teburin muhawara.
Ga waɗanda suka dade suna bibiyar siyasar cikin gida ta jam’iyyar a jihar, waɗannan abubuwa na iya ƙara ƙarfafa damuwar da aka sha bayyana dangane da salon siyasar Sanata Goje, musamman a lokacin babban zaɓen 2023.
Abin da a shekarar 2023 ake tattaunawa a hankali da kuma cikin zarge-zarge, a yanzu ya fara bayyana a fili a matsayin rikicin siyasa a shekarar 2026.
Rikicin da ke tsakanin Sanata Goje da babban tsarin APC a Jihar Gombe ba sabon abu ba ne.
Ya bayyana sosai a lokacin babban zaɓen 2023. Duk da cewa Sanata Goje ya tsaya ƙarƙashin tutar jam’iyyar mai mulki, kuma ya ci moriyar dandalin jam’iyyar, wasu masu ruwa da tsaki sun yi tambayoyi kan yadda aka samu bambance-bambancen ƙuri’u a wasu sassan yankin da ya fi daɗewa yana da tasiri a Gombe ta Tsakiya.
Wasu jami’an jam’iyya da wakilan rumfunan zaɓe a ƙananan hukumomin Akko da Yamaltu/Deba sun nuna cewa an samu bambance-bambance tsakanin ƙuri’un shugaban ƙasa, na Sanata da na ɗan Majalisar Wakilai a wasu rumfunan zaɓe.
A cewarsu, hakan na iya zama alamar cewa akwai wasu matsalolin cikin gida ko kuma zaɓen wasu ‘yan takara daban-daban duk da cewa suna ƙarƙashin jam’iyya ɗaya.
Tambayar da ta taso ita ce: ta yaya ‘yan takarar jam’iyya ɗaya, waɗanda suka fafata a lokaci guda kuma a gaban kusan masu zaɓe iri ɗaya, za su samu gagarumin bambanci wajen yawan ƙuri’u a wuraren da jam’iyyar ke da tsarin ƙungiya mai ƙarfi?
A wurin wasu masu ruwa da tsaki, waɗannan bambance-bambancen ba lambobi ne kawai da za a yi watsi da su ba. Sun haifar da tambayoyi kan yadda aka tsara harkar zaɓe, yadda aka tattara magoya baya, da kuma ko dukkanin sassan tsarin jam’iyyar sun yi wa dukkan ‘yan takarar APC aiki yadda ya kamata.
Bayan zaɓen, wasu masu ruwa da tsaki a jam’iyyar sun yi zargin cewa rashin haɗin kai ya raunana wasu daga cikin ‘yan takarar da jam’iyyar ta tsayar. Hakan ya sa jam’iyyar shiga wani babban zaɓe tana fama da rikice-rikicen cikin gida a lokacin da ya kamata dukkan ƙarfin ta ya karkata wajen tunkarar jam’iyyun adawa.
Sakamakon zaɓen 2023 ga APC a Jihar Gombe ya kasance babban batu na siyasa. Daga cikin kujerun Majalisar Wakilai shida da jihar ke da su, APC ta samu kujera ɗaya kacal—wato kujerar Akko Federal Constituency da Rt. Hon. Usman Bello Kumo ya lashe—yayin da ta rasa sauran kujeru biyar.
A matakin Majalisar Dattawa ma, APC ta samu kujera ɗaya daga cikin uku, wato Gombe ta Tsakiya, wadda Sanata Muhammad Danjuma Goje ya riƙe. Kujerun Gombe ta Arewa da Gombe ta Kudu kuwa jam’iyyun adawa suka samu.
Ga wasu daga cikin masu ruwa da tsaki na APC, waɗannan alkaluma har yanzu suna zama abin tunatarwa kan abin da suke dangantawa da rarrabuwar kai, goyon bayan wasu ‘yan takara kawai da kuma zargin ayyukan da suka saba wa muradin jam’iyya a lokacin zaɓen 2023.
Abin da ke ɗaukar hankali shi ne yadda Sanata Goje ya samu nasarar riƙe kujerarsa ta Sanata, yayin da APC ta fuskanci gagarumar asara a wasu sassan jihar.
Don haka, abin da ya kamata ya zama damuwar kowane ɗan jam’iyya mai kishin APC shi ne ko an koyi darasi daga abubuwan da suka faru a 2023, ko kuma jam’iyyar na sake fuskantar wata sabuwar tafiya ta rikicin cikin gida gabanin 2027.
A wannan yanayi ne sassan jam’iyyar daga matakin ƙasa suka fara ɗaukar matakin ladabtarwa kan Sanata Goje bisa zargin ayyukan da suka saba wa jam’iyya.
An fara wannan mataki ne a Kashere Ward, wato yankin jam’iyyar da Sanata Goje yake, inda jami’an jam’iyyar suka sanar da fara matakin ladabtarwa a kansa a watan Afrilu na 2023.
Daga nan lamarin ya haifar da matakai da martani daga wasu matakan shugabancin jam’iyyar. Ga waɗanda suka fara wannan mataki, sun bayyana cewa ba wai suna yi masa farautar siyasa ba ne, illa dai ƙoƙarin tabbatar da bin dokokin jam’iyya da kare abin da suke ganin shi ne martabar jam’iyya.
Sai dai tambayoyin siyasar da suka haifar da rikicin ba su gushe ba.
Idan shekarar 2023 ta kasance lokacin da ake zargin wasu dabarun siyasa na ɓoye da kuma goyon bayan wasu ‘yan takara kawai, abin da ake gani yanzu ya fi bayyana a fili.
A baya-bayan nan, wani faifan bidiyo da ya yaɗu a kafafen sada zumunta ya girgiza harkokin siyasar Jihar Gombe, inda ake cewa Sanata Goje ya umurci mabiyansa kada su zaɓi wasu ‘yan takara da ya zarga da yin aiki da ya saba wa muradunsa na siyasa.
A ra’ayina, wannan saƙo ya wuce matsayin rashin jituwa kawai tsakanin ‘yan siyasa kan ‘yan takara guda-guda. Yana iya zama tamkar bayyana wani sabon salon fafatawar zaɓe da waɗanda yake ganin suna da hannu wajen hana shi sake samun tikitin APC na takarar Majalisar Dattawa.
Mutanen siyasa da muradun da wannan rikici ya shafa sun haɗa da Shugaban Ƙasa Bola Ahmed Tinubu, GCFR; Gwamnan Jihar Gombe, Muhammadu Inuwa Yahaya; Rt. Hon. Usman Bello Kumo; da sauran ‘yan takarar APC, ban da wasu tsirarun mutane da Sanata Goje ya ware tare da bayyana cewa yana goyon bayansu.
Ga waɗanda suka shaida rikice-rikicen cikin gida na shekarar 2023, abin da ke faruwa a yanzu na iya zama kamar sauyawa daga zarge-zargen ayyukan da suka saba wa jam’iyya zuwa wata fito-na-fito ta siyasa da waɗanda yake ganin suna da alhakin dakile burinsa na sake neman kujerar Sanata.
A matsayina na marubuci, ina ganin irin wannan matsayi abin damuwa ne matuka ga jam’iyya. Sanata Goje ya kasance babban jigo kuma mai cin moriyar dandalin APC tun daga shekarar 2015 zuwa yanzu, inda ya samu goyon baya, dama da kuma tutar jam’iyyar wajen neman kujerar Sanata a lokuta daban-daban.
Saboda haka, idan aka koma ana ganin ya juya baya ga jam’iyyar da ‘yan takararta saboda sauyin lissafin siyasar da ya shafi tikitin Majalisar Dattawa, hakan na haifar da muhimman tambayoyi game da amana, biyayya da kuma jajircewa wajen kare muradin jam’iyya baki ɗaya.
A lokacin da ya kamata shugabannin jam’iyya da masu ruwa da tsaki su mayar da hankali wajen ƙarfafa APC, tattara magoya baya da tallafa wa ‘yan takararta gabanin babban zaɓe, yaƙin neman kada kuri’a a kan ‘yan takarar jam’iyya na iya ƙara zurfafa rarrabuwar kai tare da raunana dandalin siyasar da shi kansa ya daɗe yana cin moriya daga gare shi.
Ga mutum mai matsayi da gogewa irin ta Sanata Goje—tsohon Gwamna, tsohon Minista kuma Sanata mai dogon tarihi—wannan lamari ba za a kallafa shi a matsayin sabani na yau da kullum tsakanin ‘yan siyasa na ƙasa ba.
Dangantakarsa da APC tun daga 2015 ta ba shi wani babban dandali na siyasa wanda ya yi amfani da shi wajen neman da kuma riƙe kujerarsa ta Sanata a zaɓuka daban-daban, ciki har da 2019 da 2023.
Saboda haka, lamarin yana haifar da wata muhimmiyar tambaya ta siyasa da tsarin jam’iyya: me ya sa ɗan majalisar da aka zaɓa a ƙarƙashin tutar jam’iyya mai mulki zai ƙi goyon bayan ‘yan takarar da wannan jam’iyya ta amince da su?
Wannan batu bai tsaya kan Sanata Goje a matsayin mutum ɗaya ba; ya shafi ma’anar kasancewa ɗan jam’iyya, bin dokokin jam’iyya, biyayya da kuma ɗaukar nauyin alhakin jam’iyya baki ɗaya.
Abin da ya fi ɗaukar hankalin wasu masu ruwa da tsaki shi ne yaƙin siyasar da ake zargin ana yi wa ɗan Majalisar Wakilai mai wakiltar Akko Federal Constituency, Rt. Hon. Usman Bello Kumo, wanda ke riƙe da muƙamin shugaba a Majalisar Wakilai kuma ɗaya daga cikin manyan jiga-jigan APC a yankin.
An danganta Kumo da wasu ayyukan gwamnatin tarayya da dama a Akko, ciki har da ayyukan hanyoyi da sauran abubuwan more rayuwa, tallafin ilimi, shirye-shiryen ƙarfafa tattalin arziki da wasu ayyukan ci gaba.
Kafa Federal Medical Centre, Kumo, ma ya zama ɗaya daga cikin muhimman ayyukan hukumomin tarayya a yankin, duk da cewa aiwatar da shi ya shafi Gwamnatin Tarayya, Gwamnatin Jihar Gombe da sauran hukumomi da masu ruwa da tsaki.
Ko da yake ana iya samun bambance-bambancen siyasa tsakanin mutane, muradin al’ummar Akko Federal Constituency da na APC ya kamata su kasance sama da saɓanin da ke tsakanin shugabannin siyasa guda ɗaya.
Lamarin ya ƙara zama mai muhimmanci idan babban jigon jam’iyya ya fara yaƙar wani ɗan jam’iyyar da ke wakiltar yankinsa, alhali shi kansa yana ci gaba da riƙe da kujerar siyasa a ƙarƙashin tutar wannan jam’iyya.
APC ba za ta iya ɗaukar wannan lamari da wasa ba. Jam’iyyar da ba za ta iya aiwatar da kundinta da kuma dokokin ladabtarwa yadda ya kamata ga manyan ‘ya’yanta ba, za ta samu matsala wajen neman ɗa’a daga talakawan jam’iyya a matakin ward da rumfunan zaɓe.
Rashin jituwa a bainar jama’a, goyon bayan wasu ‘yan takara kawai da kuma yaƙin neman kada kuri’a ga ‘yan takarar da jam’iyya ta tsayar na iya haifar da rarrabuwar kai da ruɗani a cikin jam’iyya. Hakan kuma na iya raunana gwiwar masu biyayya ga APC a Gombe ta Tsakiya, Akko da Yamaltu/Deba a lokacin da ya kamata a ƙara ƙarfafa haɗin kan jam’iyya.
Abin da ke kan gaba, saboda haka, ba wai kawai wanda zai riƙe tutar APC a Gombe ta Tsakiya, Akko ko Yamaltu/Deba ba ne. Babbar tambayar ita ce ko har yanzu shawarar jam’iyya, kundinta, tsarin shugabancinta da kuma nauyin ɗaukar alhakin jam’iyya suna da muhimmanci ga kowa, ba tare da la’akari da matsayinsa ba.
Babu wata jam’iyya da za ta iya dorewa idan tana amfani da ma’aunin ladabtarwa iri biyu—ɗaya ga talakawan ‘ya’yanta, ɗaya kuma ga manyan jiga-jigan siyasa.
Ba za a iya musanta irin gudunmawar da Sanata Goje ya bayar ga siyasar Gombe da kuma shekarun da ya shafe yana aikin gwamnati ba. Haka kuma, ba za a iya raina gogewarsa da tasirinsa a siyasar jihar ba.
Sai dai, girman matsayi da tasirin siyasa ya kamata su ƙara wa mutum nauyin ɗaukar alhaki, ba su zama hanyar kauce wa dokokin jam’iyya ba.
Hanyar da APC a Jihar Gombe za ta bi daga nan ita ce ta tabbatar da bin dokokin jam’iyya, ƙarfafa hukumomin cikin gida, gudanar da shawarwari da kuma samar da shugabanci na haɗin kai.
Shugabancin jam’iyyar—daga matakin ƙasa zuwa jiha, ƙananan hukumomi da wards—ya kamata ya tabbatar da cewa ana magance koke-koke ta hanyoyin da kundin tsarin jam’iyyar ya tanada, tare da kare muradin jam’iyya gaba ɗaya sama da muradun mutum ɗaya ko rikicin siyasa tsakanin wasu mutane.
A lokaci guda kuma, bin tsarin doka da adalci ya kasance ginshiƙi. Duk wani zargi na aikata abin da ya saba wa jam’iyya ya kamata a bincika tare da ɗaukar mataki bisa kundin tsarin APC da dokokin ƙasa. Amma bai kamata a yi amfani da batun bin ƙa’ida a matsayin uzurin dakatar da ɗaukar matakin da ya dace ba.
Tarihi ya sha nuna cewa idan aka yi watsi da rashin ɗa’a saboda mutum yana da ƙarfi, tasiri ko kuma yana da muhimmiyar daraja ta fuskar zaɓe, irin wannan hali na iya zama ruwan dare. Da zarar ya zama al’ada, dawo da martabar hukumomi da tsarin ladabtarwa na iya ƙara zama da wahala.
Saboda haka, APC a Gombe na tsaye a wani muhimmin matsayi na siyasa. Tambayoyin da suka taso a shekarar 2023 sun sake dawowa, sai dai a wannan karon a cikin yanayin da matsayoyin siyasa ke ƙara fitowa fili.
Jam’iyyar ce za ta tantance ko shawarar da ta yanke tana ɗaure kan dukkan ‘ya’yanta, ko kuma muradun siyasa na mutum ɗaya za su iya yin galaba a kan matsayin da jam’iyya ta amince da shi.
Wannan hukunci bai kamata ya dogara da mutum, ɓangare ko sauƙin siyasa ba. Ya kamata ya dogara ne kan kundin tsarin APC, hanyoyin da jam’iyya ta tanada, bin ƙa’ida da kuma fahimtar cewa babu wani mutum da ya fi ƙarfin tsarin jam’iyyar da ya zaɓi kasancewa cikinta.
Ga waɗanda suka yi imani da martabar APC, daidaituwarta da kuma ci gabanta, darasin da ake iya ɗauka a nan shi ne: ya kamata a warware rikice-rikicen cikin gida, a saurari halastattun koke-koke, sannan a tabbatar da cewa dokokin jam’iyya suna aiki bisa adalci da daidaito ga kowa.
APC ya kamata ta kasance mafi girma fiye da kowane mutum. Tarihi ya nuna cewa idan aka bar rashin ɗa’a ba tare da an magance shi ba, daga ƙarshe yana iya zama al’ada. Lokacin da ya kamata a magance wannan lamari shi ne yanzu.
Na kiyaye shi a matsayin ra’ayin marubucin, ba rahoton labari kai tsaye ba; saboda haka kalmomi irin su “a ra’ayina,” “ana zargin,” “wasu masu ruwa da tsaki sun ce” sun kasance domin kada a gabatar da zarge-zargen siyasa a matsayin tabbatattun hujjoji.